een van zijn bekendste romans is elementaire deeltjes uit 1998?
Recensie door Ludo Hellemans
In Elementaire deeltjes is de mens een diersoort. En niet zomaar een diersoort, maar een zieke, aan seks lijdende soort die er goed aan zou doen zichzelf op te heffen en van het toneel te verdwijnen. Weinig romans wisten zoveel hatelijke reacties op te roepen als Elementaire deeltjes van de Franse schrijver, dichter en popzanger Michel Houellebecq. De befaamde literaire prijs Prix Goncourt werd hem uit rancune ontfutseld. Waarom? Omdat er nog steeds een taboe rust op het beschouwen van de mens vanuit een biologisch perspectief.
Het biologische mensbeeld in Houellebecqs roman Elementaire deeltjes
‘Vroeg lijfelijk contact lijkt van vitaal belang bij de hond, de kat, de rat, de cavia en het resusaapje (Macaca mulatta). Wanneer er tijdens de kindertijd geen contact met de moeder is, ontstaan er ernstige verstoringen van het seksuele gedrag bij het mannetje, met name remming van het hofmakingsgedrag.’
Dit citaat is kenmerkend voor Elementaire deeltjes van Michel Houellebecq (1) . Is dit een wetenschappelijk betoog of lezen we een roman? Dat kun je je blijven afvragen bij het lezen van Elementaire deeltjes. Het boek is van begin tot eind doorspekt met biologielesjes die soms rechtstreeks afkomstig lijken te zijn uit een studieboek. Toch is het een roman, over liefde en geluk. Maar ook een roman à thèse, een tendens- of ideeënroman. Eén waarin de auteur het erin lijkt te willen hameren dat we niet om de biologie heen kunnen en al helemaal niet om de ethologie, de biologie van het gedrag van mens en dier. Houellebecqs biologisch mensbeeld zoals dat tot uiting komt in Elementaire deeltjes berust op een fundamenteel ethologisch gegeven: hoe belangrijk warm huidcontact en liefderijke zorg in de prille levensfasen zijn voor de normale ontwikkeling van de seksualiteit en het vermogen om liefdesrelaties aan te knopen.
Blinde vlek
Des te opvallender is het dat daar in de pers zo weinig over is geschreven. Je zou haast spreken van een blinde vlek. Is de politiek correcte taboeïsering van biologische interpretaties van menselijk gedrag uit de jaren Zestig en Zeventig vandaag nog steeds werkzaam? Mogelijk. Deze taboeïsering komt grotendeels op rekening van de generatie van ’68, de intellectuelen van de naoorlogse babyboomgeneratie. In hun gedachtewereld was er geen plaats voor zoiets als gedragsbiologie omdat dit vakgebied teveel herinneringen opriep aan het taalgebruik van de nazi’s. In plaats daarvan was de gedragssociologie hun favoriete paradigma. Het zijn juist de opvattingen van deze generatie intellectuelen die Houellebecq in Elementaire deeltjes zo vernietigend beschrijft. Misschien voelen sommige recensenten zich persoonlijk beledigd en is dat een reden waarom Houellebecq zo vaak wordt afgeschilderd als een pornograaf die niets serieus te vertellen heeft.